Normy ciśnienia tętniczego u dzieci – jak rozumieć wyniki pomiaru?

Wynik ciśnienia zapisany na kartce albo w pamięci aparatu łatwo potraktować jak prostą odpowiedź, ale u dziecka sama liczba prawie nigdy nie wystarcza do spokojnej oceny. W tym artykule wyjaśniam, czym są normy ciśnienia tętniczego u dzieci, dlaczego ten sam odczyt może znaczyć coś innego zależnie od wieku, wzrostu i płci oraz jak rozumieć centyle bez sprowadzania całego tematu do jednej tabeli.Pokazuję też, czemu pojedynczy wynik bywa zbyt małą informacją, dlaczego w praktyce ocenia się średnią z dwóch pomiarów wykonanych o tej samej porze dnia, jak większe znaczenie zyskuje seria takich średnich i dlaczego porównanie dwóch dzieci z tym samym odczytem pomaga uniknąć zbyt szybkich wniosków

Czym są normy ciśnienia tętniczego u dzieci

Normy ciśnienia tętniczego u dzieci nie opierają się na jednej uniwersalnej liczbie. W pediatrii wynik odnosi się do wieku, wzrostu i płci dziecka oraz do siatek centylowych, dlatego ta sama wartość może być oceniana inaczej niż u dorosłego.[1]

Centyl nie jest rozpoznaniem, tylko sposobem umieszczenia wyniku na tle populacji dzieci o podobnych cechach. W praktyce oznacza to, że interpretacja nie polega na samym odczytaniu liczby z aparatu, ale na sprawdzeniu, jak ta liczba wypada u konkretnego dziecka.[1] W kontekście pomiarów ciśnienia tętniczego u dzieci wartości mieszczące się poniżej 90. centyla uznaje się za prawidłowe. Zakres między 90. a 95. centylem oznacza wartości podwyższone, wymagające ostrożniejszej obserwacji, a wartości powyżej 95. centyla mogą sugerować nadciśnienie tętnicze wymagające dalszej oceny.

Wartości centylowe uwzględniają płeć, wiek i wzrost dziecka, dlatego wynik zawsze trzeba interpretować w odniesieniu do siatek centylowych, a nie do jednej uniwersalnej liczby. To właśnie dlatego w dalszej części artykułu znaczenie będą miały nie tylko pojedyncze wartości, ale też wiek, wzrost, płeć i powtarzalność kolejnych pomiarów.[1]

Dlaczego wiek, wzrost i płeć zmieniają ocenę wyniku

Ten sam wynik ciśnienia nie musi oznaczać tego samego u każdego dziecka. Ocenę zmieniają cechy rozwojowe, dlatego liczba, która u jednego dziecka mieści się jeszcze w oczekiwanym zakresie, u innego może już wymagać dokładniejszego odniesienia do siatki centylowej.[1] Wiek ma znaczenie, ponieważ wraz z rozwojem zmienia się fizjologiczny punkt odniesienia dla ciśnienia. Wzrost także wpływa na interpretację, dlatego proste porównanie tylko do wieku bywa niewystarczające. Płeć również może przesuwać ocenę wyniku, zwłaszcza wtedy, gdy analizują Państwo wartość bliską górnej granicy normy.[1] Dzieci w różnym wieku i o różnych wymiarach ciała mają inne zapotrzebowanie krążeniowe. Wyższe dzieci zazwyczaj mają nieco wyższe ciśnienie tętnicze, a płeć również odgrywa rolę, ponieważ chłopcy mogą mieć nieco wyższe wartości niż dziewczynki w tej samej grupie wzrostowej. Dlatego ten sam wynik u jednego dziecka może mieścić się jeszcze w granicach normy, a u innego wymagać już dokładniejszego odniesienia do siatki centylowej. To właśnie z tego powodu interpretacja u dzieci nie może opierać się na jednej liczbie wspólnej dla wszystkich.

Ten sam wynik u dwóch dzieci nie musi znaczyć tego samego

Dwoje dzieci może mieć zapisane dokładnie 112/72 mmHg, a mimo to nie musi to prowadzić do takiej samej oceny. Jeśli jedno dziecko jest młodsze i niższe, a drugie starsze i wyższe, ta sama liczba może znaleźć się w innym miejscu siatki centylowej.[1] Dla przykładu starszy chłopiec w wieku 16 lat i o wzroście 180 cm może mieć wyższe normy niż młodsze dziecko. Oznacza to, że wynik, który u 10-latka budzi niepokój i przekracza oczekiwany zakres, u starszego nastolatka może nadal mieścić się w granicach normy. Właśnie dlatego interpretacja zawsze musi uwzględniać wiek, wzrost i płeć dziecka, a nie tylko sam zapis liczbowy. To właśnie ten mechanizm najczęściej budzi nieporozumienia, gdy rodzice szukają jednej prostej tabeli dla wszystkich dzieci. Bez odniesienia wyniku do konkretnego wieku, wzrostu i płci łatwo wyciągnąć zbyt szybki wniosek.[1]

Jakie są normy ciśnienia tętniczego u dzieci w różnym wieku i wzroście?

Normy ciśnienia tętniczego u dzieci zależą od wieku, wzrostu i płci, a wartości poniżej 90. centyla uznaje się za prawidłowe, natomiast wartości powyżej 95. centyla wskazują na nadciśnienie tętnicze wymagające diagnostyki. Poniższa tabela przedstawia maksymalne dopuszczalne wartości ciśnienia tętniczego (90. centyl) u dzieci i młodzieży w zależności od wzrostu i płci. Wartości te określają górną granicę normy i są ważne w diagnostyce nadciśnienia tętniczego.

Wzrost (cm)	Płeć	Ciśnienie skurczowe (mm Hg)	Ciśnienie rozkurczowe (mm Hg)
90–100	Dziewczynki	102	63
90–100	Chłopcy	104	64
101–110	Dziewczynki	105	65
101–110	Chłopcy	107	66
111–120	Dziewczynki	108	68
111–120	Chłopcy	110	69
121–130	Dziewczynki	111	70
121–130	Chłopcy	113	72
131–140	Dziewczynki	114	73
131–140	Chłopcy	116	75
141–150	Dziewczynki	118	75
141–150	Chłopcy	120	77
151–160	Dziewczynki	121	77
151–160	Chłopcy	123	79
161–170	Dziewczynki	124	79
161–170	Chłopcy	127	81
171–180	Dziewczynki	127	81
171–180	Chłopcy	130	83
181–190	Dziewczynki	130	82
181–190	Chłopcy	133	84

Jak rozumieć centyle w praktyce

Centyl pokazuje, jak wynik ciśnienia wypada na tle dzieci o podobnym wieku, wzroście i tej samej płci. Nie jest to dodatkowa „trudna matematyka”, tylko sposób bardziej precyzyjnego sprawdzenia, czy odczyt mieści się w oczekiwanym zakresie dla konkretnego dziecka.[1] W praktyce najważniejsze jest to, że wartość blisko górnej granicy nie oznacza automatycznie choroby, ale też nie powinna być interpretowana w oderwaniu od całego kontekstu. Znaczenie takiego wyniku zależy od tego, gdzie dokładnie wypada on w siatce centylowej i czy podobne wartości wracają w kolejnych pomiarach.[1] W kontekście pomiarów ciśnienia tętniczego u dzieci wartości mieszczące się poniżej 90. centyla uznaje się za prawidłowe. Zakres między 90. a 95. centylem oznacza wartości podwyższone, wymagające ostrożniejszej obserwacji, a wartości powyżej 95. centyla mogą sugerować nadciśnienie tętnicze wymagające dalszej oceny. Wartości centylowe uwzględniają płeć, wiek i wzrost dziecka, dlatego wynik zawsze trzeba interpretować w odniesieniu do siatek centylowych, a nie do jednej uniwersalnej liczby.

Siatka centylowa ciśnienia tętniczego ( RR) u dziecka .

Dla dokładnej oceny pomiarów ciśnienia tętniczego stosuje się siatki centylowe, które są bardziej szczegółowe od powyższej tabeli. Siatki te uwzględniają wiek, płeć i wzrost dziecka, prezentując wartości skurczowe i rozkurczowe w zależności od tych parametrów.

Jak czytać wynik prawidłowy, graniczny i wyższy od oczekiwanego

Wynik prawidłowy to taki, który po odniesieniu do wieku, wzrostu i płci mieści się w oczekiwanym zakresie dla konkretnego dziecka. Wynik graniczny wymaga ostrożniejszego spojrzenia na pozycję w siatce centylowej, ale sam w sobie nie powinien być interpretowany w oderwaniu od kolejnych pomiarów.[1] Wynik wyższy od oczekiwanego oznacza, że po odniesieniu do norm wartość znajduje się powyżej zakresu, którego spodziewamy się u dziecka o danych cechach. W praktyce najważniejsze jest wtedy nie samo brzmienie liczby, ale jej miejsce względem norm i to, czy podobny wynik pojawia się ponownie w porównywalnych warunkach.[1] Szerszy kontekst tego, czym jest nadciśnienie i jak wygląda ogólna droga rozpoznania, wyjaśniam w artykule „Nadciśnienie tętnicze u dzieci: objawy, rozpoznanie i leczenie”.

Dlaczego jeden wynik ciśnienia nie wystarcza do oceny zgodności z normą

Jeden wynik ciśnienia u dziecka ma ograniczoną wartość interpretacyjną, jeśli oceniamy go w odniesieniu do norm. Sama liczba nie wystarcza, ponieważ musi zostać odniesiona do wieku, wzrostu i płci dziecka, a następnie porównana nie z przypadkowym pojedynczym odczytem z kolejnego dnia, tylko ze średnią z dwóch pomiarów wykonanych o tej samej porze dnia w podobnych warunkach.[1][2]

W praktyce jeden odczyt może zwracać uwagę, ale nie daje jeszcze pewności, czy wynik rzeczywiście opisuje typową pozycję dziecka względem siatek centylowych. Jeżeli zabraknie odniesienia do cech dziecka albo kolejnych pomiarów, łatwo przecenić znaczenie pojedynczej liczby albo wyciągnąć zbyt szybki wniosek z wartości, która nie pokazuje jeszcze pełnego obrazu.[1][2

U części dzieci właśnie jeden zapisany wynik staje się źródłem największego niepokoju. „Wpisałam wynik do wyszukiwarki i nadal nie wiem, czy u mojego dziecka to norma, bo wszędzie są inne liczby.” Taki niepokój zwykle wynika z tego, że sama liczba bez odniesienia do siatek centylowych i bez kolejnych pomiarów daje zbyt mało danych do uczciwej oceny zgodności z normą.

Co zmienia wynik ciśnienia blisko górnej granicy

Wynik blisko górnej granicy wymaga większej ostrożności interpretacyjnej niż wynik wyraźnie prawidłowy, ale nadal nie daje podstawy do prostego rozpoznania na podstawie jednego odczytu. Najwięcej zmienia to, czy po odniesieniu do centyla pozostaje on nadal blisko granicy i czy podobny obraz wraca w kolejnych dniach.[1] Jeżeli tego samego dnia pojawia się później jedna wartość lepsza, to także nie zamyka to tematu. W praktyce większe znaczenie ma spokojnie oceniona seria niż pojedyncza poprawa po wcześniejszym wyniku budzącym wątpliwości.[3] Jeśli chcą Państwo ocenić znaczenie pojedynczego wyższego odczytu w konkretnym kontekście, szerzej opisuję to w artykule „Jednorazowo wysokie ciśnienie po stresie lub infekcji u dziecka”.

Jak oceniać serię pomiarów w odniesieniu do norm

Seria pomiarów pozwala lepiej ocenić, jak wynik układa się względem norm dla wieku, wzrostu i płci dziecka. U dziecka to właśnie powtarzalność średnich obliczonych z dwóch pomiarów wykonanych o tej samej porze dnia i w podobnych warunkach pomaga sprawdzić, czy pojedyncza liczba rzeczywiście odpowiada typowej pozycji wyniku w siatkach centylowych.[3]

Różne wyniki w kolejnych dniach są możliwe i same w sobie nie muszą oznaczać trwałego odchylenia od normy. Znaczenie ma to, czy średnie z kolejnych porannych i wieczornych par pomiarów układają się w powtarzalny obraz, który da się spokojnie odnieść do cech dziecka, czy raczej są rozproszone i nieporównywalne między kolejnymi dniami.[3]

Jeden prawidłowy wynik po wcześniejszym wyższym odczycie także nie rozstrzyga jeszcze zgodności całej serii z normą. Daje ważną informację, ale dopiero zestawienie kilku kolejnych wyników pokazuje, czy wcześniejsza liczba była odosobniona, czy wymaga ostrożniejszej interpretacji.[3]

Tabela — jak czytać wynik pojedynczy i serię pomiarów ciśnienia u dzieci

Sytuacja interpretacyjna	Co Państwo widzą	Co naprawdę wnosi taki wynik	Co zmienia ocenę
Jeden pojedynczy wynik	Jedna wartość wyższa albo graniczna	To za mało, aby ocenić trwały charakter problemu	Wiek, wzrost, płeć i kolejne pomiary
Ten sam wynik u dwóch dzieci	Identyczna liczba u dwojga dzieci	Nie musi oznaczać tego samego	Pozycja wyniku w siatce centylowej
Wartość blisko górnej granicy	Wynik nie jest wyraźnie prawidłowy ani jednoznacznie wysoki	Wymaga ostrożniejszego odniesienia do centyla	Powtarzalność w następnych dniach
Różne wyniki w kolejnych dniach	Raz wynik lepszy, raz gorszy	Sama zmienność nie rozstrzyga problemu	Układ całej serii, a nie pojedynczy odczyt
Jeden prawidłowy wynik po wcześniejszym wyższym	Późniejszy pomiar wypada lepiej	To cenna informacja, ale nie zamyka jeszcze oceny	Czy dalsze pomiary pozostają podobne

Podpis tabeli: Znaczenie wyniku ciśnienia u dziecka rośnie wtedy, gdy ocenia się cały wzorzec z kolejnych pomiarów, a nie jedną liczbę oderwaną od kontekstu.[1][3]

Przykład dla dziecka 10-letniego

Załóżmy, że mamy dziecko w wieku 10 lat, o wzroście 140 cm. Takie parametry trzeba ustalić przed interpretacją, ponieważ u dzieci wynik ciśnienia ocenia się zawsze w odniesieniu do wieku, wzrostu i płci.

W pierwszym pomiarze uzyskano 125/75 mmHg. Ciśnienie skurczowe 125 mmHg przekracza górną granicę normy dla dziecka o tym wzroście, natomiast ciśnienie rozkurczowe 75 mmHg mieści się jeszcze w zakresie oczekiwanym. Taki wynik może sugerować podwyższone ciśnienie skurczowe, ale sam w sobie nie rozstrzyga jeszcze, czy chodzi o utrwalony problem.

Najważniejsze jest to, że dalszej oceny nie opiera się na jednym odczycie ani nawet na samym pierwszym pomiarze z danego poranka czy wieczoru. W praktyce ocenia się średnią z dwóch kolejnych pomiarów wykonanych o tej samej porze dnia. Dopiero taka średnia poranna i taka średnia wieczorna pokazują, czy wyższa wartość się utrzymuje, czy była jedynie pojedynczym odchyleniem.

Tabela — 4-dniowa seria pomiarów u dziecka 10-letniego

Dzień tygodnia	Pomiar poranny 1 (SBP/DBP)	Pomiar poranny 2 (SBP/DBP)	Średnia poranna (SBP/DBP)	Pomiar wieczorny 1 (SBP/DBP)	Pomiar wieczorny 2 (SBP/DBP)	Średnia wieczorna (SBP/DBP)
Poniedziałek	102/65	103/66	103/66	101/64	102/65	102/65
Wtorek	100/63	101/64	101/64	99/62	100/63	100/63
Środa	98/62	99/63	99/63	100/64	101/65	101/64
Czwartek	101/64	102/65	102/65	103/66	102/65	103/66

W tej serii wszystkie średnie poranne i wieczorne mieszczą się w granicach normy dla wieku i wzrostu dziecka. Taki układ pokazuje, że pierwszy wyższy wynik nie potwierdził się w kolejnych dniach, dlatego nie wskazuje na utrwalony problem. W praktyce właśnie średnia z dwóch pomiarów wykonanych o tej samej porze dnia porządkuje znaczenie pojedynczej liczby

Drugi przykład — ten sam schemat, inny wynik

Inaczej wygląda sytuacja wtedy, gdy kolejne średnie z dwóch pomiarów pozostają podwyższone. Jeżeli w następnych dniach zarówno średnie wartości skurczowe, jak i średnie wartości rozkurczowe utrzymują się powyżej oczekiwanego zakresu dla wieku i wzrostu dziecka, znaczenie serii wyraźnie się zmienia. W takim układzie nie patrzymy już na jednorazowe odchylenie ani na pojedynczy lepszy lub gorszy odczyt, tylko na obraz, który wraca i układa się w powtarzalny wzorzec

Tabela — seria pomiarów z utrzymującymi się wartościami podwyższonymi

Dzień tygodnia	Pomiar poranny 1 (SBP/DBP)	Pomiar poranny 2 (SBP/DBP)	Średnia poranna (SBP/DBP)	Pomiar wieczorny 1 (SBP/DBP)	Pomiar wieczorny 2 (SBP/DBP)	Średnia wieczorna (SBP/DBP)
Poniedziałek	122/80	124/81	123/81	126/82	125/81	126/82
Wtorek	121/78	123/79	122/79	124/80	125/81	125/81
Środa	124/81	125/82	125/82	127/83	126/82	127/83
Czwartek	125/82	127/83	126/83	128/84	129/85	129/85

W tym przypadku średnie wartości pozostają podwyższone w kolejnych dniach. Taki obraz wskazuje, że znaczenie wyniku nie wynika już z jednej liczby, ale z powtarzalności całej serii średnich porannych i wieczornych. To właśnie taka sytuacja wymaga dalszej spokojnej oceny w odniesieniu do norm dla dziecka i całego obrazu klinicznego

Przykład porównania dwóch dzieci z tym samym wynikiem

To samo 112/72 mmHg może zostać zapisane u dwóch dzieci i wyglądać na identyczny wynik, ale jego znaczenie nie musi być takie samo. U młodszego i niższego dziecka ta wartość może lokować się inaczej niż u starszego i wyższego.[1] Dla przykładu starszy chłopiec w wieku 16 lat i o wzroście 180 cm może mieć wyższe normy niż młodsze dziecko. Oznacza to, że wynik, który u 10-latka budzi niepokój i przekracza oczekiwany zakres, u starszego nastolatka może nadal mieścić się w granicach normy. Właśnie dlatego interpretacja zawsze musi uwzględniać wiek, wzrost i płeć dziecka, a nie tylko sam zapis liczbowy. Dlatego sama liczba nie wystarcza, jeśli nie wiadomo, do jakiego dziecka ją odnosimy. Właśnie w takich sytuacjach najlepiej widać, że interpretacja u dzieci nie polega na prostym odczytaniu jednej tabeli dla wszystkich.[1]

Jakie wnioski płyną z tych przykładów

Na podstawie tych przykładów widać, że pojedynczy wynik ciśnienia u dziecka nie daje jeszcze wystarczającej podstawy do oceny. Znaczenie ma dopiero seria pomiarów wykonanych w podobnych warunkach, najlepiej przez około 5 dni, rano i wieczorem. Najważniejsze jest to, aby nie porównywać przypadkowych pojedynczych odczytów, tylko średnie z dwóch pomiarów wykonanych o tej samej porze dnia. Dopiero taki układ pozwala zobaczyć, czy wyższa wartość była jednorazowym odchyleniem, czy powtarzającym się wzorcem. Na tej podstawie można też obliczyć średnią dla całej serii i spokojniej ocenić, jak ciśnienie układa się u dziecka w kolejnych dniach. Równie ważne jest to, że nawet dobrze policzona średnia nie powinna być interpretowana w oderwaniu od siatek centylowych. U dziecka wynik zawsze trzeba odnieść do wieku, wzrostu i płci, ponieważ ta sama wartość może mieć inne znaczenie u młodszego i niższego dziecka, a inne u starszego i wyższego. To właśnie połączenie serii średnich z odniesieniem do siatek centylowych daje najbardziej wiarygodny obraz tego, jak naprawdę układa się ciśnienie tętnicze u dziecka.

Przykład z mojego gabinetu

W gabinecie rozmawiałem z rodzicami dziecka, które miało jeden wynik zapisany jako „za wysoki”, ale bez odniesienia do wieku, wzrostu i wcześniejszych pomiarów. Najpierw poprosiłem, aby spojrzeć na ten odczyt nie osobno, tylko razem z danymi dziecka oraz ze średnimi z kolejnych porannych i wieczornych par pomiarów z następnych dni. Dopiero taki układ pozwolił spokojnie ocenić, czy chodzi o sygnał do dalszej diagnostyki, czy jeszcze o zbyt małą liczbę danych do takiego wniosku. W praktyce właśnie to odróżnia niepokojącą liczbę od rzeczywiście użytecznej oceny

Podsumowanie

Jeden wynik zwykle nie wystarcza do spokojnej oceny, zwłaszcza jeśli znajduje się blisko górnej granicy albo wcześniej nie został odniesiony do siatek centylowych. Większą wartość ma seria średnich z dwóch pomiarów wykonanych o tej samej porze dnia, ponieważ dopiero ona pokazuje, czy widzą Państwo pojedyncze odchylenie, czy obraz, który wraca w kolejnych dniach.[1][3]

FAQ — Najczęstsze pytania rodziców o normy ciśnienia u dzieci

Czy jeden wynik ciśnienia wystarcza do oceny?

Jeden wynik zwykle nie wystarcza do spokojnej oceny zgodności z normą, ponieważ u dziecka znaczenie liczby zależy od wieku, wzrostu i płci, a dodatkowo od tego, czy podobny obraz wraca później.[2] Pojedynczy odczyt może być prawidłowy, graniczny albo wyższy od oczekiwanego, ale dopiero zestawienie go ze średnimi z kolejnych par pomiarów wykonanych o tej samej porze dnia pozwala lepiej ocenić jego miejsce względem centyli.[3]

Czy ten sam wynik może znaczyć co innego u różnych dzieci?

Tak, ten sam wynik może mieć inne znaczenie u różnych dzieci, ponieważ normy nie są wspólne dla wszystkich grup wieku i wzrostu.[1] Dwoje dzieci może mieć zapisane identyczne 112/72 mmHg, ale u jednego dziecka taka wartość będzie położona niżej w siatce centylowej, a u drugiego bliżej górnej granicy. Dlatego sama liczba bez danych o wieku, wzroście i płci dziecka daje zbyt mało informacji do uczciwej interpretacji.[1]

Co oznacza wartość blisko górnej granicy?

Wartość blisko górnej granicy nie oznacza automatycznie choroby, ale wymaga ostrożniejszej interpretacji niż wynik wyraźnie prawidłowy.[1] Najważniejsze jest to, gdzie taki odczyt wypada w siatce centylowej oraz czy podobny wynik pojawia się ponownie. Jeśli widzą Państwo pojedynczą wartość graniczną, zwykle nie rozstrzyga ona sprawy sama. Większe znaczenie ma dopiero połączenie tej liczby z cechami dziecka oraz ze średnimi z późniejszej serii pomiarów.[1][3]

Czy prawidłowy wynik jednego dnia coś rozstrzyga?

Jeden prawidłowy wynik jest ważną informacją, ale zwykle nie zamyka tematu, jeśli wcześniej pojawiały się wartości budzące wątpliwości.[3] U dziecka bardziej liczy się wzorzec średnich z kilku ocen niż pojedyncza poprawa jednego dnia. Taki lepszy wynik może oznaczać, że wcześniejszy odczyt nie był powtarzalny, ale równie dobrze może być tylko fragmentem bardziej zmiennego obrazu. Dlatego ocena zwykle opiera się na całej serii, a nie na jednym uspokajającym pomiarze.[3]

Czy różne wyniki w kolejnych dniach są częste?

Tak, różne wyniki w kolejnych dniach są możliwe i same w sobie nie są jeszcze dowodem utrwalonego problemu.[3] W praktyce ważniejsze od pojedynczych wahań jest to, czy średnie z kolejnych porannych i wieczornych par pomiarów układają się w powtarzalny schemat. Jeśli raz wynik jest wyższy, a innym razem niższy, trzeba patrzeć na cały ciąg pomiarów, a nie wybierać tylko jednej liczby. Taki sposób oceny lepiej pokazuje, czy chodzi o zmienność, czy o obraz powracający.[3]

Bibliografia

[1] Stabouli S, Redon J, Lurbe E. Redefining hypertension in children and adolescents: A review of the evidence considered by the European Society of Hypertension and American Academy of Pediatrics guidelines. J Hypertens. 2020;38(2):196-200. doi:10.1097/HJH.0000000000002247.

[2] Lurbe E, Agabiti-Rosei E, Cruickshank JK, et al. Joint statement for assessing and managing high blood pressure in children and adolescents: Chapter 1. How to correctly measure blood pressure in children and adolescents. Front Pediatr. 2023;11:1140357.

[3] Ho EH, Ece B, Clingan C, et al. Reliability of remote at-home oscillometric blood pressure monitoring in community-dwelling children aged 3–17. Front Pediatr. 2025;13:1565266.

Nota o autorze

Lek. Michał Brożyna jest specjalistą pediatrii i kardiologii dziecięcej. W gabinecie kardiologiczno-pediatrycznym Echo w Olsztynie zajmuje się oceną objawów, diagnostyką chorób serca u dzieci oraz interpretacją wyników badań, w tym pomiarów ciśnienia tętniczego, EKG, echo serca, Holtera EKG i Holtera ciśnieniowego.