Szczepienie przeciw krztuścowi w ciąży i u dzieci

Matka trzymająca kaszlące niemowlę; w tle realistyczne i abstrakcyjne motywy bakterii krztuśca, ochrony rodziny, szczepień, higieny i układu oddechowego.

Kontakt z osobą chorą na krztusiec — co robić i jak chronić niemowlę

03/09/2026

Autor Michał Brożyna data 03/09/2026

Szczepienie przeciw krztuścowi u dzieci zaczyna się w 2. miesiącu życia. W Programie Szczepień Ochronnych na 2026 rok kolejne dawki przypadają w 3.–4. i 5.–6. miesiącu oraz w 16.–18. miesiącu życia, a dawki przypominające w 6. i 14. roku życia. Taki schemat jest potrzebny, bo odporność buduje się etapami i z czasem słabnie. [1,2]

W ciąży zaleca się jedną dawkę szczepionki Tdap w każdej ciąży, standardowo między 27. a 36. tygodniem. W Polsce szczepienie jest bezpłatne w POZ; przy ryzyku porodu przedwczesnego może zostać wykonane po 20. tygodniu, po kwalifikacji lekarskiej. Jego celem jest ochrona dziecka jeszcze przed rozpoczęciem własnych szczepień. [3,4]

Spis treści

Wstęp

Szczepienie przeciw krztuścowi u dzieci ma szczególne znaczenie w pierwszych miesiącach życia, bo właśnie wtedy najmłodsze niemowlęta są najbardziej narażone na ciężki przebieg choroby, a pełną ochronę uzyskują dopiero stopniowo po kolejnych dawkach. [2,4]

Dlatego ochrona najmłodszych zaczyna się jeszcze przed porodem. Przeciwciała wytworzone przez ciężarną po szczepieniu mogą przejść przez łożysko do dziecka, a po urodzeniu niemowlę rozpoczyna własny schemat szczepień. Te dwie warstwy ochrony uzupełniają się — jedna nie zastępuje drugiej. [3–5]

Krztusiec pozostaje aktualnym problemem zakaźnym. W 2024 roku w Polsce zarejestrowano 32 430 przypadków, czyli najwięcej od wielu dekad. [2]

Jeżeli najpierw potrzebujesz uporządkować objawy, przebieg i sytuacje wymagające konsultacji, pomocny będzie artykuł „Krztusiec u dzieci — objawy, przebieg i kiedy zgłosić się do lekarza”.

Co daje szczepienie przeciw krztuścowi?

Szczepienie przeciw krztuścowi u dzieci przede wszystkim zmniejsza ryzyko zachorowania, a szczególnie ciężkiego przebiegu i hospitalizacji. Nie daje jednak dożywotniej ani stuprocentowej ochrony. Odporność po szczepieniu, podobnie jak po przechorowaniu, z czasem słabnie — dlatego potrzebne są kolejne dawki i szczepienia przypominające. [2,4]

Dobrze pokazują to dane obserwacyjne ze Szkocji: dzieci zaszczepione zgodnie z wiekiem miały wyraźnie mniejsze ryzyko hospitalizacji z powodu krztuśca niż dzieci nieszczepione. To badanie nie opisuje polskiej populacji 1:1, ale potwierdza kierunek ochrony przed ciężkim przebiegiem. [8]

Samo zaszczepienie nie wyklucza późniejszego zakażenia. Jak może wyglądać choroba mimo wcześniejszych szczepień, opisuję osobno w artykule „Krztusiec u zaszczepionego dziecka — czy można zachorować i jak wtedy przebiega choroba”.

Kiedy dzieci są szczepione przeciw krztuścowi w 2026 roku?

W Polsce schemat szczepienia dziecka przeciw krztuścowi wynika z Programu Szczepień Ochronnych. W 2026 roku obejmuje cztery dawki w pierwszych dwóch latach życia oraz dwie dawki przypominające w wieku szkolnym. [1]

Wiek dziecka	Etap szczepienia	Co ten etap daje
2. miesiąc oraz 3.–4. i 5.–6. miesiąc życia	trzy dawki podstawowe	stopniowe budowanie własnej odporności dziecka
16.–18. miesiąc życia	dawka uzupełniająca	domknięcie czterodawkowego schematu podstawowego
6. rok życia	dawka przypominająca	odnowienie ochrony, która z czasem słabnie
14. rok życia	dawka przypominająca	ponowne wzmocnienie odporności w okresie nastoletnim

Rodzic nie musi zapamiętywać nazw wszystkich szczepionek skojarzonych. Najważniejsze jest pilnowanie terminów zapisanych w książeczce zdrowia. Jeżeli któraś dawka została opóźniona, dalsze terminy należy ustalić z lekarzem na podstawie wieku dziecka i dotychczasowych szczepień. [1]

Pierwsze dawki w pierwszych dwóch latach życia

Pierwsza dawka nie oznacza jeszcze pełnej ochrony, ale zaczyna budować odporność. Dane z sześciu krajów UE/EOG w systemie PERTINENT pokazały, że już jedna dawka szczepionki bezkomórkowej wiązała się z mniejszym ryzykiem hospitalizacji z powodu potwierdzonego krztuśca u niemowląt, a po dwóch dawkach ochrona była większa. [7]

To ważny praktyczny wniosek: warto rozpoczynać i kontynuować szczepienia w terminie, ponieważ ochrona narasta wraz z kolejnymi dawkami. [1,7]

Dawki przypominające w wieku 6 i 14 lat

Dawki przypominające nie są „dodatkiem na wszelki wypadek”. Są potrzebne dlatego, że odporność przeciw krztuścowi z czasem słabnie. W polskim kalendarzu na 2026 rok zaplanowano je w 6. i 14. roku życia. [1,2]

Przebycie krztuśca również nie daje trwałej ochrony na całe życie. Dziecko po chorobie nadal powinno realizować szczepienia zgodnie z aktualnym kalendarzem i kwalifikacją lekarską. [2,4]

Szczepienie przeciw krztuścowi w ciąży — kiedy je wykonać?

W ciąży stosuje się szczepionkę Tdap, czyli szczepionkę skojarzoną przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi z obniżoną zawartością części antygenów. W Polsce jedna dawka jest zalecana w każdej ciąży i może być wykonana bezpłatnie w podstawowej opiece zdrowotnej. [3,4] Szerzej o innych szczepieniach zalecanych w ciąży piszę w artykule „Szczepienia w ciąży chronią podwójnie. Jakie, kiedy i jak?”.

Standardowo między 27. a 36. tygodniem ciąży

Standardowe okno szczepienia to 27.–36. tydzień ciąży. Nie chodzi tylko o sam fakt podania szczepionki — potrzebny jest także czas, aby organizm ciężarnej wytworzył przeciwciała i aby mogły one zostać przekazane dziecku przez łożysko. [3–6]

Przegląd systematyczny z 2024 roku potwierdza, że moment szczepienia w ciąży ma znaczenie dla odpowiedzi immunologicznej i ochrony niemowlęcia. Nie zmienia to polskiej zasady: w typowej sytuacji należy kierować się krajowym zaleceniem 27.–36. tygodnia. [3,6]

Przy ryzyku porodu przedwczesnego — po 20. tygodniu

Jeżeli istnieje zagrożenie porodem przedwczesnym, Ministerstwo Zdrowia dopuszcza wykonanie szczepienia po ukończeniu 20. tygodnia ciąży. Termin ustala wtedy lekarz prowadzący ciążę po ocenie sytuacji klinicznej. [3,4]

Szczepienie przeciw krztuścowi w ciąży i u dzieci — Tdap 27.–36. tydzień ciąży oraz terminy szczepień dziecka

Dlaczego szczepienie trzeba powtórzyć w każdej ciąży?

Celem szczepienia w ciąży jest uzyskanie możliwie wysokiego poziomu przeciwciał dla konkretnego dziecka. Ich stężenie z czasem maleje, dlatego szczepienie wykonane przed poprzednią ciążą nie zapewnia takiej samej ochrony kolejnemu noworodkowi. Z tego powodu zaleca się jedną dawkę Tdap w każdej ciąży, także wtedy, gdy kobieta była wcześniej szczepiona. [4,5]

Ta zasada dotyczy ochrony przed krztuścem w okresie największej podatności niemowlęcia. Nie oznacza, że ciężarna musi powtarzać wszystkie szczepienia przy każdej ciąży — mowa tu konkretnie o Tdap w ramach profilaktyki krztuśca. [4,5]

Jak szczepienie w ciąży chroni noworodka?

Po szczepieniu ciężarnej powstają przeciwciała, które przechodzą przez łożysko do płodu. Dziecko rodzi się więc z czasową odpornością bierną, szczególnie potrzebną w pierwszych tygodniach życia, zanim rozpocznie własny schemat szczepień. [3–5]

Można to wyobrazić sobie na prostym przykładzie: kobieta zostaje zaszczepiona około 30. tygodnia ciąży, a po porodzie noworodek korzysta z przekazanych przeciwciał. W 2. miesiącu życia zaczyna własne szczepienia i stopniowo buduje aktywną odporność. Ochrona z ciąży tworzy więc pomost do czasu, gdy dziecko samo zacznie odpowiadać na kolejne dawki szczepionki. [1,3–5] Drugi przykład ochrony niemowlęcia przez szczepienie w ciąży opisuję w artykule „Kiedy zaszczepić się przeciwko RSV w ciąży, by chronić dziecko”.

Dlaczego ten wczesny okres jest szczególnie ważny i które objawy krztuśca u najmłodszych wymagają pilnej reakcji, opisuje artykuł „Krztusiec u niemowlęcia — bezdech, sinienie i kiedy pilnie szukać pomocy”.

Jak skutecznie szczepienia chronią najmłodsze dzieci?

Szczepienia nie dają stuprocentowej gwarancji, że krztusiec się nie pojawi. Ich najważniejszą korzyścią jest jednak wyraźne zmniejszenie ryzyka ciężkiej choroby, zwłaszcza w grupie najmłodszych dzieci. [4,7,8]

W danych amerykańskich przytaczanych przez CDC szczepienie Tdap wykonane między 27. a 36. tygodniem ciąży zmniejszało ryzyko krztuśca u niemowląt przed ukończeniem 2. miesiąca życia o około 78%, a około 9 na 10 dzieci było chronionych przed ciężką chorobą wymagającą hospitalizacji. To wyniki z populacji amerykańskiej, więc nie należy traktować ich jako polskiej estymaty 1:1, ale dobrze pokazują skalę możliwej ochrony. [5]

Po urodzeniu znaczenie ma terminowa realizacja kolejnych dawek. Europejskie dane PERTINENT wskazują, że już pierwsze dawki szczepionki zmniejszają ryzyko hospitalizacji, a ochrona narasta wraz z kolejnymi dawkami. [7]

Podsumowanie

W 2026 roku szczepienie dzieci przeciw krztuścowi obejmuje dawki w 2., 3.–4., 5.–6. i 16.–18. miesiącu życia oraz dawki przypominające w 6. i 14. roku życia. [1]
W ciąży zaleca się jedną dawkę Tdap w każdej ciąży, standardowo między 27. a 36. tygodniem; przy zagrożeniu porodem przedwczesnym możliwe jest szczepienie po 20. tygodniu po decyzji lekarza. [3,4]
Szczepienie w ciąży daje dziecku czasową ochronę bierną przed rozpoczęciem jego własnych szczepień, ale nie zastępuje kalendarza szczepień niemowlęcia. [3–5]
Odporność przeciw krztuścowi słabnie z czasem, dlatego ważne są zarówno kolejne dawki u dziecka, jak i dawki przypominające. [1,2,4]
Jeżeli szczepienie jest opóźnione albo doszło do bliskiego kontaktu z osobą chorą, dalsze postępowanie trzeba dobrać do konkretnej sytuacji — nie rozwiązuje go automatycznie pojedyncza dodatkowa dawka szczepionki. [1,9]

FAQ

Co zrobić, jeśli szczepienie dziecka jest opóźnione?

Jeżeli termin dawki został pominięty, dalsze terminy szczepień należy ustalić z lekarzem na podstawie wieku dziecka, dotychczas podanych dawek i aktualnego Programu Szczepień Ochronnych. [1]

Czy przechorowanie krztuśca zastępuje szczepienie?

Nie. Odporność po przechorowaniu nie jest dożywotnia. Po wyzdrowieniu dziecko nadal realizuje szczepienia zgodnie z kalendarzem i kwalifikacją lekarską. [2,4]

Jak długo szczepienie w ciąży chroni dziecko?

To ochrona czasowa, przede wszystkim na pierwsze miesiące życia. Jej zadaniem jest przeprowadzić niemowlę przez okres przed uzyskaniem własnej ochrony po kolejnych dawkach szczepionki, a nie zastąpić szczepienia dziecka przez cały pierwszy rok życia. [3–5]

Czy szczepienie wystarczy, jeśli w domu ktoś zachorował na krztusiec?

Nie zawsze. Szczepienie jest podstawową warstwą ochrony, ale bliski kontakt z potwierdzonym krztuścem wymaga odrębnej oceny — szczególnie gdy w domu jest niemowlę lub inna osoba z wysokim ryzykiem ciężkiego przebiegu. W takiej sytuacji lekarz może rozważyć profilaktykę poekspozycyjną. [9]